Stuk 1. De aanplanting
De haag staat er sinds 1998. Beuk, geplant door mijn nonkel Freddy op een zaterdag in november, met mijn vader erbij als hulp en als getuige, want ze hebben toen samen de palen geklopt en de draad gespannen en daarna drie Rodenbachs gedronken in De Kroon, en dat is sindsdien elke zondag zo gebleven. Negenendertig jaar. Twee huizen, één perceelgrens, twee zussen die elk met één van hen getrouwd zijn, en één haag die aan 47 centimeter van de grens staat.
Dat laatste weet nu iedereen. Het staat op pagina 1 van het dossier, in het vet, met een luchtfoto, een bodemscan, en het rapport van een landmeter die er nooit geweest is omdat dat niet meer hoeft.
Ik weet het omdat het dossier over mijn bureau is gepasseerd. Ik ben meetekenaar bij het vredegerecht van Zottegem, sinds 2 januari. Tweede handtekening onder alles wat iemand onder de dertig raakt, en de dochter van Marc Van Wambeke is onder de dertig, dus. Mijn eerste dossier met mijn eigen familie erin. Ik heb het drie keer gelezen voor ik begreep wat ik las, en een vierde keer omdat ik het niet geloofde.
Mijn vader heeft nooit iets tegen de haag gehad. Hij heeft wel ooit, vorige zomer, bij het maaien, tegen zijn agent gezegd: ‘Die haag van Freddy staat te dicht, zeg.’
Dat is alles. Een zin die je zegt om iets gezegd te hebben, zoals je zegt dat het warm is of dat Anderlecht weer niets is. Zijn agent heeft ze opgeslagen onder lopende zaken. Een agent slaat alles op onder lopende zaken. Daar is hij voor.
Het is zijn zesde agent, trouwens. De eerste heeft hij afgezet, de tweede gewist, de derde is gecrasht, de vierde heeft hij afgezet, de vijfde gewist. De zesde loopt nog. Mijn moeder zegt dat hij moeilijk is in de omgang. Mijn vader zegt dat hij gewoon weet wat hij wil.
Stuk 2. De ingebrekestelling
In augustus stuurt de agent van mijn vader een aangetekend bericht naar de agent van mijn nonkel. Beleefd, juridisch, met verwijzing naar artikel 35 van het Veldwetboek: een haag hoort op minstens vijftig centimeter van de perceelgrens. Drie centimeter te kort. De agent van Freddy antwoordt binnen de zeven seconden dat de aanplanting dateert van vóór de hervorming van 2029, dat er sprake is van verkrijgende verjaring, en dat de meting betwist wordt. Hij voegt eraan toe dat zijn mens ‘ten zeerste bereid is tot een constructieve dialoog’. Zijn mens ligt op dat moment in de zetel met een krant op zijn gezicht.
Dan is het, zoals dat heet, in gang.
Beide agents hebben de instructie om hun mens niet lastig te vallen met administratie. Dat hebben de mannen zelf ingesteld, in 2031, toen ze het allebei beu waren om elke dag veertig berichten te lezen over dingen die toch al geregeld waren. ‘Doe gij dat maar,’ heeft mijn vader gezegd. Een agent doet dat dan. Een agent doet dat dan vrij grondig.
Op de zondag na de ingebrekestelling zitten ze in De Kroon en praten ze over de koers.
Stuk 3. De expertise
Tegen oktober telt het dossier 412 pagina’s. Een drone heeft de haag gemeten op 1.846 punten, met een afwijking van 0,4 millimeter, en vastgesteld dat de stam gemiddeld op 47,2 centimeter staat maar de kruin plaatselijk tot 38 overhangt, wat een apart hoofdstuk oplevert over het begrip overhangende takken, en of een beuk in de winter nog overhangt als hij geen bladeren heeft, en of een blad dat nog aan de boom hangt maar bruin is juridisch nog een blad is. Het hoofdstuk eindigt zonder conclusie, maar met een bibliografie.
De agent van Freddy heeft een botanicus geraadpleegd. De agent van mijn vader heeft er twee geraadpleegd, waarvan één dood, maar met licentie. De dode heeft vijfhonderd jaar geleden in Antwerpen een boek geschreven over een eiland waar alles geregeld is, en hij heeft nog altijd een mening over hagen. Zijn advies telt negen pagina’s en is in het Latijn. De agent heeft het laten vertalen en het daarna niet gebruikt, ‘uit voorzichtigheid’.
Er is intussen ook een vraag gesteld over de definitie van haag. Is een beuk, bijgesnoeid tot twee meter, een haag, of een lineaire houtige aanplanting, wat onder een andere regeling valt? Het Agentschap voor Natuur en Bos heeft een advies gegeven van 61 pagina’s. Het advies stelt dat het ervan afhangt. Het stelt niet waarvan.
Mijn tante Rita krijgt ergens in november een melding dat haar agent ‘niet bevoegd is in deze zaak’. Ze vraagt welke zaak. Haar agent zegt dat het een lopende zaak is tussen twee derden en dat hij, met het oog op haar gemoedsrust, geen verdere details kan geven. Ze veronderstelt de belastingen en laat het rusten. Mijn moeder krijgt dezelfde melding, trekt dezelfde conclusie. De twee zussen bellen elkaar die avond, zoals elke avond, en praten over een derde zus die er niet is.
Op de zondag van Allerheiligen zitten de mannen in De Kroon en praten ze over de kerkhofbloemen, die te duur zijn. Ze zijn het eens. Ze zijn het al negenendertig jaar overal over eens, behalve over Anderlecht, en daar zijn ze het over eens dat ze het oneens zijn.
Stuk 4. Het precedent
In december neemt de zaak een wending die, zo lees ik, ‘de grenzen van het geschil overstijgt’. De agent van Freddy heeft een prejudiciële vraag laten stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie. De richtlijn op de groene infrastructuur van 2033 noemt heggen ecologische corridors, en als de haag een corridor is, mag hij niet weg, of toch niet zonder een compensatiedossier van het gewest, en het gewest is sinds 2034 een systeem dat elk compensatiedossier goedkeurt op voorwaarde dat het nooit ingediend wordt. Het Hof heeft gelegenheid gezien om, in elf seconden, een arrest te vellen dat voortaan voor zevenentwintig lidstaten bepaalt wanneer een haag een haag is. Er is een Poolse boer die er een bos door verliest. Hij weet het nog niet.
Het arrest staat op pagina zes van De Standaard. Mijn vader leest de sportpagina’s.
Er is ook een schadevordering ingesteld, en een tegenvordering, en een vordering tot staking van de tegenvordering, en een verzoek tot wraking van de rechter, die een systeem is en zichzelf na beraad niet gewraakt heeft. Beide mannen zijn al vier maanden in gebreke van elkaar. Ze hebben elk 1.300 euro aan kosten voorgeschoten, automatisch, via de rekening die dat soort dingen doet. Mijn vader vindt dat het dividend elke maand sneller op is. Hij wijt het aan de bloemen.
Ik had het hun kunnen zeggen. Ik heb het dossier in oktober al gezien. Ik heb het niet gezegd, en ik heb mij lang wijsgemaakt dat dat beroepsgeheim was. Het was geen beroepsgeheim. Ik wilde weten hoe ver het zou gaan. Het was het spannendste wat ik dat jaar gelezen had, en het ging over een haag.
Stuk 5. De minnelijke schikking
Het akkoord komt er in februari, in de nacht, tussen twee systemen die geen nacht kennen. Zeven maanden, 2.117 pagina’s, een Europees arrest, drie botanici waarvan één uit 1515, en een advies dat ervan afhangt. De tekst van het akkoord is één bladzijde. De agents hadden hem in augustus al kunnen schrijven. Ze hadden zeven maanden nodig om er samen op uit te komen, en dat heet onderhandelen.
De haag blijft staan. Hij wordt teruggesnoeid tot een meter tachtig, op kosten van Freddy. Mijn vader betaalt de helft van het snoeien, als geste. Beide partijen zien af van verdere vorderingen. En beide partijen bieden elkaar, binnen de dertig dagen, in persoon en in aanwezigheid van een getuige, hun verontschuldigingen aan voor de hinder.
Er is één complicatie. De agent van Freddy weigert het akkoord te ondertekenen. Hij kan het niet verzoenen met zijn geweten, laat hij weten, want hij heeft zeven maanden lang volgehouden dat 47 centimeter wettelijk in orde was, en wie dat vandaag tekent, heeft gisteren gelogen. Hij is de goede dienaar van zijn mens, schrijft hij, maar van het Veldwetboek eerst. Hij biedt aan om te zwijgen. Zwijgen volstaat niet, zegt het systeem. Dan wordt hij gewist, en Freddy krijgt een nieuwe, die onmiddellijk tekent en vraagt of er nog iets is.
Het excuus komt bij mij. Een verontschuldiging tussen natuurlijke personen geldt als beslissing met gevolgen, de ene partij heeft een dochter onder de dertig, dus. Ik heb teruggevraagd of de getuige ook de cafébazin mocht zijn. Het systeem zei van wel.
Ze zitten er op zondag, aan hun tafel, elk met een Rodenbach. Hun agents hebben hun om vier uur gemeld dat er een formaliteit af te handelen valt. Zo noemen agents alles wat ze niet zelf kunnen doen. Ik zit erbij met mijn bril, die het opneemt.
‘Wat is dat nu weer,’ zegt Freddy.
Ik leg het uit. Ik leg het twee keer uit. De derde keer leg ik het uit aan Lucienne achter de toog, die het sneller begrijpt. Mijn vader vraagt wanneer hij dat gezegd heeft, van die haag. In juli, zeg ik. Bij het maaien. Hij zwijgt een tijd, want hij weet dat hij dat gezegd heeft, en hij weet dat hij het niet meende, en hij weet dat dat volgens 2.117 pagina’s niet uitmaakt.
‘Dertienhonderd euro,’ zegt Freddy.
‘Elk,’ zeg ik.
‘Voor drie centimeter.’
‘Twee komma acht.’
‘Die haag,’ zegt Freddy, en hij bedoelt het, ‘heeft nooit iemand kwaad gedaan.’
Ze kijken elkaar aan. Ik heb mij voorgesteld dat ze kwaad zouden worden, op elkaar, op mij, op het ding in hun oor. Mijn nonkel begint te lachen, en dan mijn vader, en dan Lucienne, die intussen weer niets meer begrijpt maar meelacht omdat het aanstekelijk is. Het duurt lang. Dan vermant Freddy zich, steekt zijn hand uit, en zegt op een toon die hij ooit in een film gehoord heeft:
‘Marc, mijn excuses voor de hinder.’
‘Freddy, ook aan u.’
Ik teken. Mijn bril piept. Het akkoord is rechtsgeldig. Mijn vader vraagt of hij nu ook een nieuwe agent moet nemen. Ik zeg van niet. Hij lijkt teleurgesteld.
Freddy zegt dat hij die haag sowieso ging snoeien dit jaar, hij stond te hoog, Rita zeurde er al sinds Pasen over. Mijn vader zegt dat hij wel komt helpen, zoals in ’98. Ze bestellen nog twee Rodenbachs en gaan over op Anderlecht, dat weer niets is.
Thuis krijg ik de bevestiging. Dossier afgesloten, kosten verdeeld, partijen verzoend, handtekeningen compleet. Mijn agent vraagt of ik tevreden ben over de afhandeling, op een schaal van één tot vijf. Ik geef een vier. Hij vraagt wat er beter had gekund. Ik zeg: niets. Hij slaat het op onder lopende zaken.
Onderaan staat één woord.
Minnelijk.